สรุปประวัติศาสตร์อิสราเอล – ปาเลสไตน์แบบคร่าวสุด ๆ แบบพยายามไม่ลำเอียงใด ๆ

Oct 9, 2024

Table of Content

สรุปแบบยาว
สรุปแบบสั้นอีกรอบ

สรุปแบบยาว

ปล. คำหยาบเยอะมาก

ก่อนปี 1947 อังกฤษปกครองดินแดนปาเลสไตน์ มีคนยิวกับคนอาหรับอยู่ด้วยกัน คนยิวมากขึ้นเรื่อย ๆ เพราะหนีมาจากยุโรปที่กำลังมีสงครามโลกครั้งที่ 2 กับการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์คนยิว
หลังสงครามโลก อังกฤษอยากออกจากปาเลสไตน์แล้ว ตอนนั้นยิวกับอาหรับเริ่มมีแนวคิดว่าจะเอาดินแดนส่วนนี้มาปกครองเอง เริ่มมีกระทบกระทั่งกันบ้าง อังกฤษก็โดนไปด้วย หลังจากนั้นอังกฤษเลยยกปัญหานี้ไปให้ UN คิดแทนว่าจะเอายังไง
ปี 1947 UN ตัดสินใจแบ่งพื้นที่ปาเลสไตน์ออกเป็นสองส่วน ส่วนหนึ่งให้ยิว ส่วนหนึ่งให้อาหรับ ทั้งสองฝ่ายไม่พอใจในการแบ่งพื้นที่ของ UN ก็เลยทะเลาะกัน กลายเป็นสงครามระหว่างอิสราเอล (ยิว) กับอาหรับ
พอจบสงคราม ยิวได้พื้นที่ที่เรียกได้ว่าเป็นอิสราเอลในปัจจุบัน ส่วนอียิปต์ยึดฉนวนกาซาได้ จอร์แดนยึด west bank ได้ คนอาหรับที่ปาเลสไตน์หนีมาอยู่ฉนวนกาซากับ west bank ส่วนคนยิวที่อยู่ตามประเทศอาหรับต่าง ๆ ก็ต้องหนีอพยพเข้าอิสราเอลเพราะโดนชาติอาหรับแบน
ต่อไปนี้นิยามให้คนยิว = คน “อิสราเอล”
ส่วนของฉนวนกาซา มีรัฐบาลใหม่ไว้ปกครองฉนวนกาซา (แต่ตัวรัฐบาลจริง ๆ ปกครองจากอียิปต์) อียิปต์ไม่ได้ให้สิทธิพลเมืองอะไรกับคนในฉนวนกาซาเลย คนในกาซาแร้นแค้นเหมือนถูกขังอยู่ในดินแดนเล็ก ๆ
ส่วนของ west bank จอร์แดนตัดสินใจควบรวมเข้ากับประเทศจอร์แดน ตอนนั้นชาติอาหรับต่างพากันไม่พอใจ เพราะคิดว่าดินแดนปาเลสไตน์ (ของอาหรับ) ควรปกครองตัวเอง แต่สุดท้ายก็ทำเป็นเหมือนว่าจอร์แดนคงคิดปกครองแค่เพื่อความเหมาะสมของการจัดการดินแดนดังกล่าว
จอร์แดนให้สิทธิพลเมืองกับคนใน west bank รวมถึงให้เก้าอี้ในสภาถึงครึ่งหนึ่ง
คนอาหรับในเขต west bank ก่อตั้ง PLO: Palestine Liberation Organization ในปี 1964 กะว่าจะยึดดินแดนฝั่งอิสราเอลคืนมา
สมาชิกส่วนใหญ่ของ PLO คือพวก Fatah (พรรคที่ปกครองปาเลสไตน์ฝั่ง west bank ในปัจจุบัน)
อิสราเอลกับชาติอาหรับรอบ ๆ ก็เกลียดกันเป็นเรื่องปกติ มีกระทบกระทั่งกันบ้างพร้อมจะปะทุเป็นพายุกะเทยตลอดเวลา
ปี 1956 มี Suez Crisis อียิปต์ยึดคลองซุเอสจากอังกฤษกับฝรั่งเศสเพราะความขัดแย้งบางอย่าง (ขี้เกียจเขียน) สุดท้ายอังกฤษกับฝรั่งเศสรวมหัวกับอิสราเอลโจมตีอียิปต์ แต่สุดท้ายประชาชนในฝั่งอังกฤษกับฝรั่งเศสรู้สึกนอยด์ว่าทำสงครามเพื่อ ก็เลยยึดคลองกลับมาไม่สำเร็จ ส่วนอิสราเอลปกครองกาซาได้ประมาณสี่เดือนก็คืนอียิปต์ อียิปต์กับอิสราเอลก็เกลียดกันไปอีก ก็กระทบกระทั่งกันบ้างประปรายไปเรื่อย ๆ
เวลาผ่านไปจนถึงปี 1967 อียิปต์ถูกโซเวียตบอกว่าอิสราเอลมาซ่องสุมกำลังแถวซีเรีย (หลอก) ด้วยความโกรธนายกอียิปต์ตอนนั้นเลยตัดสินใจเอากำลังมาจ่อที่คาบสมุทรไซนายตรงพรมแดนอิสราเอล ละก็มาปิดช่องแคบทิราน อิสราเอลก็ขู่ว่าถ้าปิดอีกจะฟาดละนะ อียิปต์ไม่ฟัง อิสราเอลก็เลยฟาดอียิปต์ กลายเป็นสงครามหกวัน (Six-Days War)
พออิสราเอลฟาดอียิปต์ จอร์แดนเลยมาช่วยฟาดอิสราเอล (เพราะเซ็นสัญญาร่วมมือกับอียิปต์สัปดาห์ก่อนหน้า) อิสราเอลก็เลยฟาดจอร์แดนกลับ
สุดท้าย ส่วนที่ฟาดอียิปต์ อิสราเอลยึดได้จนถึงส่วนของคาบสมุทรไซนายทั้งหมด (ไปถึงคลองสุเอส) กับฉนวนกาซา ส่วนฝั่งจอร์แดนก็ยึดเขต west bank ได้ทั้งหมด
ส่วนฉนวนกาซา อิสราเอลก็ปกครองไป ก็มีคนอิสราเอลไปตั้งถิ่นฐานด้วย แทรก ๆ กับคนอาหรับกันไป
ฝั่ง west bank ก็ถูกคนอิสราเอลเข้าไปตั้งรกรากเหมือนกัน
คนอาหรับในฝั่ง west bank หลายส่วนก็ต้องหนีกันไปที่จอร์แดน ตั้งรกรากกัน PLO ก็ซ่องสุมอาวุธกับอำนาจกันสุด ๆ กลายเป็นรัฐซ้อนรัฐในจอร์แดน ทำตัวกร่าง จนพยายามไปโค่นล้มราชวงศ์ที่ปกครองจอร์แดนอยู่ ก่อการร้ายเยอะมาก กษัตริย์ที่ปกครองจอร์แดนทนไม่ไหวก็ปราบปราม กลายเป็นเหตุการณ์กันยาทมิฬ (Black September)
สุดท้าย PLO ก็ต้องหนีจากจอร์แดนไปเลบานอน
ปี 1974 ชาติอาหรับรับรองให้ PLO เป็นตัวแทนโดยชอบธรรมของคนอาหรับในปาเลสไตน์
ต่อไปนี้จะเรียกคนอาหรับที่มาจากปาเลสไตน์ว่าเป็นคน “ปาเลสไตน์” (แสดงว่าแนวคิดเรื่องรัฐปาเลสไตน์ของคนอาหรับเพิ่งมาเป็นรูปเป็นร่างตอนนี้นี่เอง แม้ว่าที่ผ่านมาจะมีความพยายามในการก่อตั้งบ้าง ตอนที่กาซายังเป็นของอียิปต์ แต่ตอนนั้นก็ไม่รุ่งเพราะอียิปต์ก็ไม่สนใจกาซา ส่วนฝั่ง west bank ก็โดนจอร์แดนผนวกแบบจริงจัง)
มีปะทะกันระหว่างอิสราเอลกับคนอาหรับในทั้งเขตกาซากับใน west bank เรื่อยมา
ปี 1975 – 1990 มีสงครามกลางเมืองในเลบานอนไปอีก สนุกสนานกันสุด ๆ คนคริสต์ในเลบานอนทะเลาะกับคนอาหรับในเลบานอน
แน่นอนว่าอิสราเอลถือหางคนคริสต์ในเลบานอน ส่วน PLO สนับสนุนคนอาหรับในเลบานอน
PLO ในเลบานอนก็สู้กับอิสราเอลไป ๆ มา ๆ
ปี 1979 อิสราเอลทำสัญญาสงบศึกกับอียิปต์ คืนดินแดนคาบสมุทรไซนาย อียิปต์ไม่เอากาซาเพราะไม่ใช่ของอียิปต์อยู่แล้ว อิสราเอลก็ปกครองกาซาต่อไป
ปีเดียวกัน 1979 เกิดปฏิวัติในอิหร่านสำเร็จ จากมิตรของอิสราเอลกลายเป็นศัตรูทันใด
ปี 1982 อิสราเอลบุกเลบานอน จะไปฟาด PLO ก็ฟาดสำเร็จ แต่ก็ได้ก่อเกิดกองกำลัง Hezbollah ในเลบานอนมาไฟว์กับอิสราเอลต่อ แต่อิสราเอลก็สามารถยึดเลบานอนตอนใต้มาได้เป็นกันชนไว้
ปี 1987 อิสราเอลกับกาซาหยิกหีกันครั้งแรก (First Intifada) เกิดกองกำลังที่ชื่อว่า ฮามาส
ปี 1993-1995 อิสราเอลทำข้อตกลงกับปาเลสไตน์ครั้งแรก อยากไปสู่สันติ เป็นสนธิสัญญาออสโล เริ่มถอนกำลังออกจากกาซาบางส่วน ให้คนในกาซาปกครองกันเอง (ยังเหลือกองกำลังอิสราเอลอยู่ในกาซา) ส่วนฝั่ง west bank ให้แบ่งเขตคนยิวกับเขตคนอาหรับ (เขตคนอาหรับคือประปรายแยกกันสุด ๆ เหมือนสาดสีน้ำมันลงแผนที่ ในขณะที่แผ่นดินที่อิสราเอลได้คือได้แบบติดกัน)
สนธิสัญญาออสโลทำให้ Two-state solution เริ่มเป็นรูปเป็นร่างขึ้นมา
ปี 2000 อิสราเอลกับกาซาหยิกหีกันครั้งที่สอง (Second Intifada)
ปี 2000 เหมือนกัน อิสราเอลต้องหนีออกจากเลบานอนตอนใต้เพราะทนฤทธิ์กองกำลัง Hezbollah ไม่ไหว
หลังเหตุการณ์หยิกหีครั้งที่สองที่เจ็บหีกว่าครั้งแรกมาก (คนตายเยอะ) อิสราเอลตัดสินใจสร้างกำแพงมาล้อมกาซาให้หมด ให้เหลือทางออกแค่สองสามทาง (แต่สุดท้ายจนเหลือแค่ทางเดียว) เพราะเรื่องความปลอดภัย ส่วนอียิปต์ก็สร้างกำแพงบนชายแดนที่ติดกับกาซาด้วย เพราะอียิปต์เกรงว่าจะได้รับผลจากการหยิกหีเช่นกัน
ปี 2005 อิสราเอลตัดสินใจเอากำลังออกจากกาซาทั้งหมด เพราะได้ไม่คุ้มเสีย
ปี 2006 ฮามาสเอาชนะการเลือกตั้งในกาซา หลังจากนั้นก็ไล่พวก Fatah ออกจากกาซา
กลายเป็นว่าตอนนี้ปาเลสไตน์มีสองดินแดนกับพรรคแยกกัน ฮามาสปกครองกาซา ส่วน Fatah ปกครอง west bank
Fatah จะหัวรุนแรงน้อยกว่าฮามาสมาก ฮามาสนี่คือภัยคุกคามสุด ๆ ถ้าเทียบกับปาเลสไตน์ฝั่ง west bank
หลังฮามาสปกครองกาซา อิสราเอลก็ปิดเขตแดน ปิดน่านฟ้า ปิดชายฝั่งรอบกาซาหมด เอาให้ประเทศล่มจมกันไปข้างหนึ่ง
กาซากับอิสราเอลมีปะทะกันหลายครั้งมาก ที่ระเบิดเถิดเทิงก็มีร่วมด้วย 4 ครั้ง (เหตุการณ์ก่อนปี 2023) ก็ยิงขีปนาวุธกันไปมา คนกาซาก็จะตายเยอะกว่าคนอิสราเอลเป็นเรื่องธรรมดาสามัญทั่วไป แต่ไม่ยือเยื้อเท่าเหตุการณ์ในตอนนี้
มาจนถึงปี 2023 ฮามาสก็จัดชุดใหญ่ไฟกะพริบ ลากพลเดินเท้ามาหยิกหีฝั่งอิสราเอลจนมีคนตายไปเรือนพัน กลายเป็นความฉิบหายกับทั้งสองฝั่งแดนมาจนถึงปัจจุบัน (จบ)

สรุปแบบสั้นอีกรอบ

เขตแดนที่มาแบ่งระหว่างคนยิวกับคนอาหรับในปาเลสไตน์จริง ๆ เกิดตอนปี 1947 นำโดย UN ที่โดนขอร้องมาจากอังกฤษอีกที
หลังแบ่งเขตแดนในปี 1947 ก็เกิดสงครามระหว่างคนยิวกับคนอาหรับขึ้น สุดท้ายจบลงตอนปี 1948 อิสราเอลก็ได้พรมแดนแบบที่ชาติส่วนใหญ่ยึดถือในปัจจุบันมาตั้งแต่นั้น ส่วนอียิปต์ยึดฉนวนกาซาได้ จอร์แดนยึดเวสต์แบงค์ได้
ฉนวนกาซาในตอนนั้นอียิปต์ก็ให้คนอาหรับในปาเลสไตน์ปกครองตัวเอง แต่ก็ไม่ได้กลายเป็นรัฐแบบจริงจังขนาดนั้น (สุดท้ายโดนอียิปต์ผนวกกลับด้วย) ส่วนฝั่งของเวสต์แบงค์ก็ถูกจอร์แดนผนวกรวม ตอนนั้นเลยยังไม่มีรัฐปาเลสไตน์ของอาหรับ
ความจริงชาติอาหรับตอนนั้นไม่เห็นด้วยกับการที่จอร์แดนผนวกเวสต์แบงค์ เพราะอยากให้เป็นรัฐอิสระของคนอาหรับในปาเลสไตน์ แต่ตอนนั้นก็ทำอะไรจอร์แดนไม่ได้
มาเริ่มจะตั้งรัฐจริงจังตอนคนอาหรับในปาเลสไตน์ตั้ง PLO: Palestine Liberation Organization บนฝั่งเวสต์แบงค์ขึ้นมาในปี 1964 แต่เวสต์แบงค์ก็ยังเป็นส่วนหนึ่งของจอร์แดน
ความบันเทิงเกิดขึ้นจริง ๆ จากสงครามหกวันในปี 1967 อิสราเอลยึดกาซากับเวสต์แบงค์มาได้ ก็เอาคนยิวของตัวเองไปตั้งรกรากในสองดินแดนดังกล่าวนับแต่นั้นมา
ปี 1974 ชาติอาหรับรับรองให้ PLO เป็นตัวแทนโดยชอบธรรมของคนอาหรับในปาเลสไตน์โดยสมบูรณ์ หลังจากแต่นั้นมา เวลาพูดถึงรัฐปาเลสไตน์ ก็คือรัฐอาหรับที่ (พยายาม) ก่อตั้งขึ้นในปาเลสไตน์
ปี 1993 – 1995 อิสราเอลทำข้อตกลงกับรัฐปาเลสไตน์ครั้งแรก อยากไปสู่สันติ (อเมริกาเป็นตัวกลาง) เป็นสนธิสัญญาออสโล เริ่มถอนกำลังออกจากกาซาบางส่วน ให้คนในกาซาปกครองกันเอง (ยังเหลือกองกำลังอิสราเอลอยู่ในกาซา) ส่วนฝั่งเวสต์แบงค์ ให้แบ่งเขตคนยิวกับเขตคนอาหรับ (เขตคนอาหรับในเวสต์แบงค์ก็คือประปรายแยกกันสุด ๆ เหมือนสาดสีน้ำมันลงแผนที่ ในขณะที่แผ่นดินที่อิสราเอลได้ในเวสต์แบงค์คือได้แบบติดกัน)
สนธิสัญญาออสโลทำให้ Two-state solution เริ่มเป็นรูปเป็นร่างขึ้นมา รัฐปาเลสไตน์เริ่มดูเป็นชิ้นเป็นอัน
กาซาฟาดกับอิสราเอลแรงมากตอนปี 2000 จนนำไปสู่การถอนกำลังทหารกับพลเรือนออกจากกาซาอย่างสมบูรณ์ในปี 2005
ปี 2006 ฮามาสชนะเลือกตั้ง ก็ไล่ฟาต๊ะที่เป็นพรรคปาเลสไตน์อีกพวกออกจากกาซา หลังจากนั้นมาปาเลสไตน์ก็ดูเหมือนจะถูกแบ่งเป็นสองชิ้นทางพฤตินัย ฮามาสปกครองกาซา ส่วนฟาต๊ะปกครองอาหรับฝั่งเวสต์แบงค์
แถมฮามาสกับฟาต๊ะก็มีอุดมการณ์ที่ค่อนข้างต่างกัน ฮามาสจะหัวรุนแรงกว่ามาก ๆ
กาซากับอิสราเอลมีปะทะกันหลายครั้งมาก ที่ระเบิดเถิดเทิงก็มีร่วมด้วย 4 ครั้ง (เหตุการณ์ก่อนปี 2023) ก็ยิงขีปนาวุธกันไปมา คนกาซาก็จะตายเยอะกว่าคนอิสราเอลเป็นเรื่องธรรมดาสามัญทั่วไป แต่ไม่ยืดเยื้อเท่าเหตุการณ์หลังปี 2023
สถานการณ์ก่อนปี 2023 กาซาถูกปิดล้อมทั้งทางบก ทางอากาศ ทางน้ำ เศรษฐกิจก็เลยย่ำแย่สุด ๆ ส่วนเวสต์แบงค์ก็โดนสร้างกำแพงสลับซับซ้อนเพื่อให้แบ่งระหว่างที่ของยิวกับที่ของคนอาหรับ พูดง่าย ๆ คือคนอาหรับในฝั่งเวสต์แบงค์ก็โดนกดขี่แบบจริงจัง แต่ (โดยส่วนตัว) คิดว่าสถานการณ์ในเวสต์แบงค์ดีกว่ามาก คนอาหรับยังพออยู่ร่วมกับคนยิวแบบไปมาหาสู่ได้บ้าง ในขณะที่ฝั่งกาซาคือล้อมกำแพงแยกกันอยู่เพราะอิสราเอลกลัวฮามาสมาก ๆ